"The Guardian": E vërteta pas bumit të ndërtimeve fshihet Edi Rama

Bumi i jashtëzakonshëm i ndërtimeve në Shqipëri, i udhëhequr nga Kryeministri Edi Rama, është vendosur në qendër të një investigimi të gjatë dhe të detajuar nga The Guardian. Shkrimi analizon botimin e librit prej 800 faqesh të titulluar "The Albanian Files", i cili dokumenton mbi 500 projekte të projektuara nga rreth 60 studio ndërkombëtare arkitekture (të njohura si "starchitects"). Ky transformim radikal i Tiranës dhe zonave bregdetare ka sjellë reagime të ashpra, protesta dhe akuza të forta për mungesë transparence.

 

 

Pikat kryesore dhe të zgjeruara të artikullit:

 

1. Grupi sekret në WhatsApp: "Albanian ArchArmy"

Artikulli zbulon se pjesa më e madhe e koordinimit të projekteve të mëdha bëhet privatisht. Autori tregon se si një arkitekti të njohur në Nju Jork i vinin mesazhe të panumërta në telefon, duke komentuar me humor: "Biseda e 'Albanian Architecture Army' po ndizet përsëri. Duket se Edi ka projekte të reja për ne". Në këtë grup, ku bëjnë pjesë arkitektët më të elitës botërore, ndahen ide dhe aprovohen plane direkt me kryeministrin. Një detaj goditës i vënë re nga media është se në listën e qindra studiove të përfshira, nuk figuron asnjë studio arkitekture shqiptare.

 

2. "Liria nga fjala JO" dhe magjia e autokracisë

Në parathënien e librit, vetë Edi Rama shkruan se arkitektët e huaj tërhiqen nga Shqipëria sepse këtu gjejnë "lirinë nga fjala 'jo' në të gjitha format e saj". Kjo u jep atyre pushtet të plotë të vizatojnë mbi zona të virgjëra bregdetare, pyje dhe laguna, si projektet e studios holandeze MVRDV në Gjirin e Gjipesë apo kullat e Valerio Olgiatit mbi rërë.

Në kushte anonimiteti, një arkitekt pranoi për The Guardian se u tërhoq nga një konkurs pasi juria "nuk dukej demokratike" dhe çështjet e pronësisë së tokës ishin krejtësisve të mjegullta. Ai shton: "Rama beson vërtet se po bën gjënë e duhur. Është një shembull klasik i asaj që ndodh kur mendon se je një lider bamirës, por qëndron shumë gjatë në pushtet". 

 

3. Letra satirike e Reinier de Graaf: "Mbret për jetë"

Një nga pjesët më zbuluese të librit është një letër e hapur që arkitekti i njohur Reinier de Graaf (nga studioja prestigjoze OMA) i drejton Ramës. Edhe pse e menduar si parodi, ajo mbart një të vërtetë therëse:

 

 

4. Sulmi ndaj Zonave të Mbrojtura dhe Projekti Trump

Ndryshimet ligjore të vitit 2024, të cilat lejuan ndërtimin e hoteleve me 5 yje brenda zonave të mbrojtura natyrore, u kanë hapur rrugën investimeve masive. Artikulli përmend eko-fshatin eksperimental të Anupama Kundoo në Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta dhe mbi të gjitha, projektet e diskutueshme të dhëndrit të Donald Trump, Jared Kushner, në Zvërnec dhe Ishullin e Sazanit, të cilat kanë ndezur protesta të mëdha popullore në vend.

 

5. Mbrojtja e Edi Ramës: "Një universitet i hapur"

I pyetur mbi këto akuza, zyra e Kryeministrit dhe vetë Rama i kanë hedhur poshtë ato me forcë duke i quajtur "fake news", "thashetheme" dhe "vlerësime të hidhura". Rama këmbëngul se juritë e konkurseve përbëhen kryesisht nga akademikë dhe urbanistë të pavarur ndërkombëtarë, ku pala shqiptare është në pakicë. Ai e mbron vizionin e tij duke thënë se Shqipëria është kthyer në një "universitet të hapur" të arkitekturës, ku studentët dhe arkitektët e rinj vendas kanë mundësinë të punojnë dhe të mësojnë nga emrat më të mëdhenj të botës.