Pse operatorët celularë në Shqipëri kanë çmime të njëjta? Prapaskenat e duopolit dhe heshtja e Autoritetit të Konkurrencës

Rreshtimi i plotë i tarifave dhe kostove të paketave celulare mes kompanive të telefonisë në Shqipëri, përballë një qëndrimi pasiv të Autoritetit të Konkurrencës, ka një shpjegim të qartë teknik dhe ekonomik: tregu celular shqiptar është shndërruar në një duopol të pastër.

Pas shkrirjes së kompanisë ONE Albania me ALBtelecom, në treg mbetën vetëm dy operatorë të mëdhenj: Vodafone Albania dhe ONE Albania. Hetimet e fundit të kryera nga Autoriteti i Konkurrencës kanë nxjerrë në dritë mekanizmat se si funksionon ky sistem që rrit vazhdimisht kostot për qytetarët:

1. Sjellja paralele e vetëdijshme (Marrëveshja e heshtur)

Hetimi zyrtar ka vërtetuar se dy operatorët kryejnë rritje progresive të çmimeve pothuajse në të njëjtën kohë dhe me paketa strukturalisht identike. Megjithatë, nga pikëpamja ligjore, Autoriteti ka konstatuar se nuk ka prova të shkruara për një "kartel" të qëllimshëm (marrëveshje e fshehtë direkte mes palëve). Ky fenomen klasifikohet si "sjellje paralele e vetëdijshme". Në një treg me vetëm dy lojtarë, ku transparenca është e lartë, mjafton që njëri operator të shohë faqen zyrtare të rivalit: nëse njëri ngre çmimet, tjetri e ndjek menjëherë pas, duke e ditur se konsumatorët nuk kanë asnjë alternativë tjetër zgjedhjeje.

2. Zhdukja e paketave ekonomike nga dyqanet fizike

Një tjetër strategji e përdorur për të rritur xhiron financiare ka qenë eliminimi i qëllimshëm i paketave bazë dhe më të lira (ato me vlerë 500-600 Lekë) nga pikat fizike të shitjes. Këto paketa u bënë të aksesueshme vetëm online ose përmes aplikacioneve. Kjo lëvizje preku drejtpërdrejt shtresat më të ndjeshme, si pensionistët, të cilët duke mos pasur mundësi tregu online, u detyruan të blejnë paketa standarde me çmime më të larta (mbi 1,000–1,100 Lekë) edhe pse përmbajnë sasi të kufizuar giga-sh.

3. Mungesa e gjobave të rënda nga rregullatori

Një nga pikat më të kritikuara nga ekspertët e ekonomisë është toleranca e treguar nga Autoriteti i Konkurrencës. Edhe pse institucioni konstatoi rreshtimin e çmimeve dhe anomalitë e tregut, ai vendosi të mos aplikojë asnjë gjobë financiare ndaj Vodafone dhe ONE. Në vend të sanksioneve mbi xhiron vjetore, Autoriteti zgjodhi një rrugë më të butë duke u lënë kompanive një afat prej 90 ditësh për të plotësuar disa "detyrime korrigjuese", siç është krijimi i paketave të veçanta për studentët dhe pensionistët apo rikthimi i ofertave ekonomike në dyqane. Pa gjoba të rënda, kompanitë nuk kanë asnjë penalizim real për të ndaluar këto praktike.

4. Bllokimi i klauzolave të indeksimit me inflacionin

Përveç rritjes së drejtpërdrejtë të çmimeve, operatorët tentuan të fusnin në kontratat afatgjata klauzola që lejonin ndryshimin e njëanshëm të tarifave bazuar mbi normën e inflacionit të vitit paraardhës. Ky mekanizëm do të sillte rritje automatike dhe të vazhdueshme të faturave pa pasur nevojë për miratimin e klientit. Për të ndaluar këtë valë të re rritjeje, rregullatori i telekomunikacionit (AKEP) ndërhuri duke i ndaluar këto klauzola si të paligjshme.

Për sa kohë që tregu mbetet i mbyllur dhe i kufizuar vetëm te dy operatorë kryesorë dhe institucionet mjaftohen me masa administrative pa sanksione të ashpra monetare, duopoli do të vazhdojë të funksionojë në kurriz të xhepave të konsumatorëve shqiptarë.